Interview met Klimaatweb over gebruik van GIS bij Energietransitie

“GIS is een onmisbare tool om de klimaatopgave te realiseren”

Voor veel professionals is het gebruik van geografische informatiesystemen (GIS) al gauw een ver-van-mijn-bed-show. Toch spelen zogenoemde GIS-specialisten een cruciale rol in veel alledaagse informatiesystemen. Zij kunnen ook veel betekenen binnen de duurzaamheidsopgave. GIS-specialisten Marco Boogaard en Jelmer Oosthoek vertellen over hun beroep, de weg daarheen en hun belangrijke rol binnen de energietransitie.

door Mitchell van Vuren – 29 april 2022

Interview

Het bouwen en beheren van GIS-databases is de core business van GIS-specialisten, maar zij gebruiken ook GIS-software om de inhoud van deze databases te analyseren en visualiseren. Denk bijvoorbeeld aan het ontwerpen van een stadskaart, waarop te zien is welke wijken aardgasvrij zijn en welke (nog) niet. Belangrijk hierbij is dat abstracte data worden omgezet naar ruimtelijke visualisaties, die de informatie toegankelijker en duidelijker maken voor bijvoorbeeld bestuurders. Zo kunnen zij beter verbanden leggen en beleid vormgeven op basis van betrouwbare bronnen. Dat maakt het werk van GIS-specialisten niet enkel een technisch verhaal, maar zorgt ervoor dat zij ook een belangrijke schakel vormen binnen de informatiestromen van een bedrijf, organisatie of overheid.

Jelmer: “GIS is een onmisbare tool om de klimaatopgave te realiseren.”

Er bestaan meerdere soorten opleidingen en cursussen om GIS-specialist te worden, maar niet alleen die zijn bepalend voor de loopbaan van de GIS-specialist. Ook de branche waarin men terechtkomt, na het opdoen van technische vaardigheden, is bepalend. Jelmer Oosthoek voelde na zijn studie in Duitsland, waarbij hij GIS gebruikte voor Marsonderzoek, de behoefte om meer te doen met duurzaamheid. Nadat hij vrijwilligerswerk had gedaan voor de Duurzame Week Utrecht 2016, begon hij met kleine GIS-opdrachten aannemen binnen zijn eigen netwerk. Nu kan hij zichzelf na vijf jaar doorwerken een volwaardig freelance GIS-specialist noemen.

Intussen heeft Jelmer een divers portfolio opgebouwd met zijn bedrijf GIS Planet, met opdrachtgevers zoals Platform 31, adviseursbureau EnergyGO en de provincie Utrecht. In de praktijk ziet hij hoe zijn werk ruwe data, bijvoorbeeld opgeslagen in Excel-tabellen, inzichtelijk maakt middels presentatie op een kaart. Dit heeft een positief effect op de communicatie tussen partijen, die moeten samenwerken voor de klimaatopgave. Jelmer stelt: “GIS biedt ons een virtueel model van de realiteit. Door het maken van toegankelijke visualisaties van data kunnen we het vernieuwen of vervangen van energiesystemen versnellen.”

Marco: “Je kan de GIS-specialist zien als een informatiedeskundige, die informatie levert dat kan worden omgezet in nieuwe vormen van informatie.”

Waar Jelmer dagelijks in de weer is met programmeren, is Marco Boogaard actief op het bestuurlijke niveau van organisaties. Na zijn studie Fysische Geografie aan de UU, met een afstudeerrichting in GIS, begon Marco aan een lange carrière in de GIS-wereld. Buiten zijn reguliere werk als GIS-specialist bij vele werkgevers was hij ook docent, adviseur en detacheerder. Marco vertelt: “Bij Staatsbosbeheer heb ik leuke projecten gehad. Bijvoorbeeld over het verhuren van grond voor zonneparken. Welke grond is beschikbaar? Welke grond is al verpacht? Is de grond wel bereikbaar genoeg? Met GIS kan je daarin duidelijkheid geven.”

Sinds 2019 werkt Marco bij gemeente Haarlemmermeer, waar hij voornamelijk bezig is met de energietransitie en ruimtelijke ordening. Hij legt uit: “Eerst ben ik zelf veel aan de slag geweest als GIS-specialist. Nu kijk ik hoe mensen zelf ruimtelijke informatie in de juiste vorm beschikbaar kunnen maken.” Zo helpt Marco de fysieke leefomgeving toetsbaar te maken voor beleid via GIS-analyses. Want hoe kan alle beschikbare data worden omgezet naar een visuele vorm, die kan dienen als monitor voor de doorlopende energietransitie?

Het valt Marco op dat veel beleidsmakers niet veel kunnen met data, maar wel met informatie. Op informatie kunnen ze namelijk beleid baseren, terwijl data voor hen vaak abstract blijven. De GIS-specialist kan bestuurders dus via duidelijke communicatie en visualisaties tot kennisspecialisten maken. Marco: “Mijn werk is dus niet simpel dat van een kaartjesmaker. Door GIS goed in te bedden binnen een organisatie wordt de technische GIS-specialist een ruimtelijke informatiespecialist met een adviserende rol.”

De kwaliteiten van de GIS-specialist

Oosthoek begon zijn carrière met genoeg kennis over programmeren, maar hij had nog weinig kennis van de klimaatopgave. Jelmer licht toe: “Je moet extra moeite doen om jezelf te verdiepen in de inhoud, zoals de circulaire economie, de energietransitie, klimaatadaptatie enzovoorts.” Naast technische vaardigheden en tot op zekere hoogte inhoudelijke kennis vindt Marco meerdere kwaliteiten belangrijk. De GIS-specialist moet nauwkeurig werken, helder communiceren én duidelijk adviseren. De vraag is namelijk niet alleen wat er moet gebeuren, maar ook wat de klant ermee wil. De GIS-specialist kan namelijk voor ethische dilemma’s worden gesteld, waarbij de juiste keuzes gemaakt moeten maken in de visualisatie om misleideinde interpretaties te voorkomen. Vooroordelen over een zekere populatie of buurt kunnen door algoritmes gedachteloos worden versterkt; een gevaar waar de GIS-specialist nuances in kan aanbrengen.

Ook de AVG speelt een belangrijke rol binnen het werk van de GIS-specialist, aangezien veel soorten data die de GIS-specialist in handen krijgt niet op straat mogen belanden. De gelofte of eed, die elke ambtenaar aflegt, zorgt er tevens voor dat zij niet data van burgers lukraak mogen delen. Jelmer vertelt over zijn freelance werk: “Soms krijg je te maken met privacygevoelige data. Algoritmes kunnen deze data omzetten naar bruikbare en geanonimiseerde data, zodat ze veilig gedeeld kunnen worden tussen verschillende partijen met andere rechten.” Marco ziet door de AVG een zeker spanningsveld ontstaan. Hij zegt: “De vraag is of data leidend zijn of dat zij enkel een signaleringsfunctie moeten hebben. De burger verwacht dat een slimme overheid ten volste gebruik maakt van de beschikbare data, maar wel zonder foutieve of discriminerende aannames te maken.”

Dat het werk van de GIS-specialist meer is dan enkel het maken van handige kaartjes over de energietransitie is ondertussen wel duidelijk. Marco ziet GIS als een mooie objectieve graadmeter, die de basis kan zijn om beleid concreet te maken. Het omzetten van geografische informatie naar correcte visualisatie kan zo van grote invloed zijn op besluitvorming over belangrijke ruimtelijke vraagstukken. Om tot die besluiten te komen raadt Marco met betrekking tot de beschikbare data GIS als oplossing aan: “Maak het smart. Maak het meetbaar.”

Originele interview staat hier https://klimaatweb.nl/nieuws/gis-is-een-onmisbare-tool-om-de-klimaatopgave-te-realiseren/

Dank Klimaatweb voor het leuke en interessante gesprek.

Nieuwe directeur Ruimte en Leefomgeving bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Per 15 april 2022 komt er een nieuwe directeur Ruimte en Leefomgeving bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Dit wordt Irene Jansen.

Het Rijk wil steeds meer regie op de inrichting van de fysieke leefomgeving. Er liggen grote opgave en transities voor die een grote claim leggen op de schaarse ruimte. De directeurs Ruimte en Leefomgeving geeft sturing aan deze opgave middels de Geo-informatie/basisregistraties en de doorontwikkeling van de Omgevingswet.

Irene Jansen heeft ervaring in Haagse samenwerking en kan goed schakelen tussen inhoud en politiek.

Ze heeft Internationale Betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen en International Economics & Business aan de Erasmus Universiteit Rotterdam gestudeerd. Afgelopen 5 jaar heeft ze gewerkt als raadadviseur Financiën, SZW en OCW bij het ministerie van Algemene Zaken en secretaris kabinetsformatie bij de Tweede Kamer.

Ik wens haar veel succes en ben benieuwd wanneer we in het werkveld resultaten zien.

Omgevingswet: Geen 1 juli 2022, maar nieuwe datum

Met het aantreden van het nieuwe kabinet is Minister Hugo de Jong nu de verantwoordelijk minister voor de Omgevingswet.

Afgelopen weken werd de vraag of de Omgevingswet op 1 juli 2022 in werking zou treden steeds belangrijker. Er was beloofd dat gemeente 6 maanden konden oefenen, IBAT testen leken niet succesvol, en ook verschillende insprekers bij de Eerste Kamer waren niet heel erg voor inwerkingtreding van de wet op 1 juli. En daar was toen ook het nieuws dat de inwerkingtreding dan ook is uitgesteld.

Hier het bericht van de rijksoverheid https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/02/01/minister-de-jonge-wil-verantwoorde-invoering-omgevingswet

De vraag is wanneer de wet dan in werking zal treden? Hier wordt de komende maanden naar gekeken. Vooral bij het DSO lijkt er een uitdaging te liggen. Het intrekken en publiceren van een Omgevingsplan lijkt nu niet goed te werken. En dit is natuurlijk erg belangrijk. Bij inwerkingtreding zal dit namelijk bij vele bevoegd gezagen bijna wekelijkse praktijk zijn omdat er dan maar een Omgevingsplan per bevoegd gezag is en de bevoegd gezagen dit plan de komende jaren steeds verder zullen gaan uitbreiden.

We zijn benieuwd wanneer de knoop wordt doorgehakt over de nieuwe inwerkingtreding datum. Tot die tijd blijven wij ons inzetten voor een vliegende start.

Wilt u ook overleggen over de Omgevingswet? Meer info via https://adviseuromgevingswet.nl/ of neem contact op.

NOVI en GIS-specialist werken samen

Samenwerking met HBO Opleiding Geo Business Intelligence van NOVI

Gis-specialist gaat samenwerking aan met HBO Opleiding Geo Business Intelligence van NOVI

De NOVI, de hogeschool opleider voor ICT, heeft een speciale Geo Business Intelligence opleiding.

Steeds meer bedrijven en overheidsorganisaties werken datagedreven én combineren daarbij geografische componenten. Met deze studierichting breng je de wereld om je heen letterlijk in kaart – en omdat je de opleiding in deeltijd volgt, kun je de opleiding koppelen aan je werk. Je past de theorie gelijk toe en kunt werkprojecten gebruiken als casestudy. Ideaal als je snel wilt doorgroeien.

De opleiding behandelt de verschillende aspecten die allemaal komen kijken bij Geo Business en GIS. Na je opleiding kun je zelfstandig geografische data-onderzoeken uitvoeren en de resultaten visueel inzichtelijk maken voor je opdrachtgevers. Jouw kennis en vaardigheden komen van pas in allerlei sectoren, zoals de bouw, gezondheidszorg, logistiek en (semi-) overheden.

En in 2022 is NOVI voor deze opleiding een samenwerking aangegaan met GIS-specialist.nl. Een gedeelte van de opleiding is ontwikkeld in samenwerking met ons. Tevens worden er een aantal lessen verzorgd door Marco Boogaard.

Heeft u ook interesse in de opleiding Geo Business Intelligence bij NOVI kijk dan hier.

Over NOVI

NOVI is de oudste ICT-opleider van Nederland. Al hadden we bij onze oprichting in 1958 nog wel een andere naam: informaticus en schaakkampioen Max Euwe zette ons in de markt als AMBI, een afkorting is voor Automatisering en Mechanisering van de Bestuurlijke Informatievoorziening. In 1997 werd AMBI het NOVI van nu.

Ondanks onze leeftijd zitten we bepaald niet achter de geraniums. Integendeel: doordat we midden in de derde industriële revolutie stonden, hebben we bijgedragen aan de automatisering in Nederland en zijn we nu kennisexpert in de ICT. Ons jonge team zet zich elke dag in om jouw leerervaring en de inhoud van onze programma’s steeds een beetje beter te maken. Want leren vernieuwen, dat is onze missie.

NOVI en GIS-specialist werken samen
Samenwerking met NOVI

Uitfaseren ArcGIS apps voor iOS en Android

Per 31 december 2021 worden de veldwerkapps ArcGIS Collector, ArcGIS Explorer en ArcGIS Tracker uitgefaseerd voor iOS- en Android. ArcGIS Field Maps vervangt de functionaliteit van deze apps. Door de functionaliteit van meerdere apps te bundelen in één app, is switchen niet meer nodig en wordt het gebruik eenvoudiger.

ArcGIS Field Maps vervangt naar verwachting in de loop van 2022 ook de functionaliteit van ArcGIS Workforce. Daarna zal ook de functionaliteit van ArcGIS Navigator worden geïntegreerd in ArcGIS Field Maps.

Migreren naar ArcGIS Field Maps

Collector, Explorer en Tracker blijven nog enige tijd werkzaam, maar worden niet meer ondersteund. Nieuwe ontwikkelingen die uw werkzaamheden verbeteren vinden alleen nog plaats in ArcGIS Field Maps. Voor de meest stabiele ervaring moedig ik daarom de migratie van de losse apps naar ArcGIS Field Maps aan. Download ArcGIS Field Maps voor iOS of Android.  

Praktijk voorbeelden Omgevingswet

Op internet is al veel informatie te vinden over de Omgevingswet. Afgelopen jaren was dat veel theoretische informatie. Nu steeds meer gemeenten concreet bezig zijn met de Omgevingswet komt er ook steeds meer praktijk informatie beschikbaar. Het wiel opnieuw moeten uitvinden is niet altijd meer nodig.

Op https://vng.nl/catalogus-omgevingswet staat een catalogus met uitgebreide informatie over de Omgevingswet. Daarbij zijn nu ook al ruim 60 praktijkvoorbeelden van gemeenten te vinden. Deze kunnen dienen ter inspiratie, maar ook juist helpen. De catalogus wordt regelmatig aangevuld met nieuwe praktijkvoorbeelden en relevante documenten.

Alle praktijkvoorbeelden vindt u in de catalogus onder de filter: voorbeelden van gemeenten. 

Praktijkvoorbeeld delen?

Heeft u zelf nog een voorbeeld van bijvoorbeeld een omgevingsplan, plan van aanpak, handreiking of iets anders wat u graag wilt delen met anderen? Mail dan naar omgevingswet@vng.nl.

Hulp?

En bent u op zoek naar ondersteuning bij de implementatie van de Omgevingswet (of onderdelen ervan)? Neem dan gerust contact op of kijk op Adviseuromgevingswet.nl

Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven openen het Centre for Disaster Resilience bij ITC

Op 28 oktober 2021 openende Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven het Centre for Disaster Resilience. Dit gebeurde bij de faculteit Geo-Informatie Wetenschappen en Aardobservatie (ITC) aan de Universiteit van Twente. Oorspronkelijk was het ITC (International Training Centre) bedoeld om mensen vanuit ontwikkelingslanden cursussen cartografie, GIS en luchtfotografie aan te bieden, maar is nu al aantal jaren onderdeel van Universiteit Twente. En heeft ondertussen al vele GIS-specialisten opgeleid.

Nieuwsbericht komt van RTVOost https://www.rtvoost.nl/nieuws/2022833/Koninklijk-bezoek-in-Enschede-Prinses-Margriet-en-Pieter-van-Vollenhoven-openen-nieuw-onderzoekscentrum-UT Onder de streep de originele tekst.


Koninklijk bezoek vandaag op de Universiteit Twente. Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven openden het Centre for Disaster Resilience bij de faculteit Geo-Informatie Wetenschappen en Aardobservatie (ITC). Een hele mond vol. Het doel? De maatschappij beter voorbereiden op natuurrampen.

“Dit staat al een jaar of twee in de steigers”, vertelt Mark van der Meijde, een van de oprichters van het centrum. “We hebben hier een grote groep vooraanstaande mensen op het gebied van rampen in Nederland. Wetenschappers komen uit de velden aardwetenschappen, stadsplanning, voedselzekerheid, regenval, meteorologie, etc. We hebben een brede expertise.”

Koninklijke opening

The Centre for Disaster Resilience, grofweg vertaald ‘centrum voor rampenbestendigheid’, trok koninklijk bezoek. Met een druk op de rode knop openden Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven het onderzoekscentrum.

Er was zelfs een onverwachte primeur. Volgens Van Vollenhoven was het de eerste keer dat zowel hij als zijn vrouw een speech hielden op hetzelfde symposium. Prinses Margriet is al jarenlang verbonden aan het Rode Kruis en Van Vollenhoven is voormalig voorzitter van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid. Ze benadrukten beiden dat ‘voorkomen beter is dan genezen’.Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven voor het universiteitsgebouw (Foto: RTV Oost)

Rampenbestendigheid

Een hele happening dus, in Enschede. Maar wat gaat er precies in dat onderzoekscentrum gebeuren? “Het centrum verbindt de expertise van al die onderzoekers, afdelingen en disciplines”, legt Van der Meijde uit. Hij geeft een voorbeeld: “Op het moment dat er een storm woedt en er dakpannen en takken naar beneden vallen, bellen mensen vaak in paniek 112”.

Dat lijkt geen gekke gedachte, maar volgens Van der Meijde is dat niet de bedoeling. “De overheid moet dan communiceren om 0800 – 68 68 377 te bellen en niet 112 als er geen gewonden zijn. Dat is een praktisch voorbeeld van ‘resilience’. De maatschappij is niet goed voorbereid en maakt in paniek niet de juiste keuzes. Wij willen mensen beter voorbereiden en ervoor zorgen dat ze op het juiste moment weten welke kanalen ze moeten bewandelen om extra hulp te krijgen.”

‘Bijzondere dag’

Ook Maarten van Aalst, hoogleraar Klimaat en Rampen, benadrukt het belang van deze lancering. “Het was een bijzondere dag voor ons en de Universiteit Twente”, zegt hij. “Dit centrum en onze wetenschap gaan echt helpen om rampen in de wereld te voorkomen.”

“In de jaren zeventig zag je dat er honderdduizenden mensen omkwamen bij grote stormen. Daarom zijn waarschuwingssystemen gebouwd. Vorig jaar was er een super storm, die de recordboeken inging. Toen waren er 124 doden. Nog steeds heel erg te betreuren, maar het is drie ordes van grootte kleiner dan decennia geleden. Dat zijn de soort oplossingen die we met dit centrum willen bouwen.”

Uitleg Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) keten in 11 stappen

Het Digitale Stelsel Omgevingswet (hierna DSO genoemd) maakt een belangrijk onderdeel uit van de Omgevingswet. Het is een landelijke voorziening waar je als bevoegd gezag op aangesloten moet zijn als de Omgevingswet in werking treed.

Het DSO bestaat uit een hele keten met de volgende onderdelen:

  1. Downloaden/wijzigen van Omgevingsplan
  2. Valideren van Plan
  3. Publiceren van wijziging
    1. a. Bekijken van plan via www.overheid.nl
    2. b. Bekijken plan vis DSO L.V. viewer
  4. Maken toepasbare Regel
  5. Verifieren toepasbare regel
  6. Publiceren Toepasbare regel
    1. a. Doorlopen check
    2. b. Doorlopen aanvraag
    1. a. Ontvangen en behandelen van aanvraag
    2. b. Terugkoppeling naar iniatiefnemer
  7. Aanvraag naar behandeldienst DSO
  8. Samenwerking aan aanvraag

Hieronder een video van de VNG waarbij in ongeveer 18 minuten goed en duidelijk de gehele keten uitgelegd wordt.

Digitale Stelsel Omgevingswet loopt vast op de digitale kaarten/werkingsgebieden

Nog steeds is er veel te doen om het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO). De omgeving lijkt nog steeds niet goed te werken. Op 9 september 2020 luidt een grote leverancier van Omgevinsgwet software bij Gemeente.nu de noodklok (https://www.gemeente.nu/ruimte-milieu/omgevingswet/digitaal-stelsel-omgevingswet-dreigt-in-te-storten/).

Nu blijkt (ook uit eigen ervaring) dat het DSO het lastig heeft met de Digitale Kaarten, ook wel werkingsgebieden genoemd. Zo lijkt het dat binnen 1 werkingsgebied de verschillende vlakken (GIS objecten) niet mogen overlappen. Ook loopt het DSO vast bij grote GIS-bestanden. En zoals de meeste GIS-specialisten weten neemt de bestand grootte bij GIS-bestanden snel toe.

De komende tijd wordt gekeken wat er mogelijk is om het werken met werkinsggebieden te optimaliseren, zodat het DSO toch kan gaan functioneren en de Omgevingswet op 1 juli 2022 in werking kan treden.

Lees hier het artikel https://www.gemeente.nu/ruimte-milieu/omgevingswet/omgevingswet-ict-loopt-vast-bij-digitale-kaarten/

Cartografisch foutje in kaart NS-advertentie op treinstations

De NS maakt reclame op circa 150 stations voor het ‘Stationsommetje‘. Een erg leuk initiatief, helaas zijn er bij het maken van de kaart 2 foutjes ingeslopen. Beide in de provincie Zeeland.

De locatie van de steden Middelburg en Vlissingen zijn niet goed op de kaart terecht gekomen. Middelburg ligt op de kaart aan de kust en Vlissingen ligt niet meer in Nederland maar over de grens in België.

Gelukkig gaat het om een illustratieve kaart en geeft de NS aan dat ze de posters niet gaan vervangen. Vervelend, aan de andere kant is er nu wel wat extra aandacht voor het Stationsommetje.

07-09-2021