De Eerste Kamer akkoord met ingangsdatum Omgevingswet op 1 januari 2023

13-07-2022 De Eerste Kamer is akkoord met de ingangsdatum van de Omgevingswet op 1 januari 2023. Met een nog ingebouwde noodrem. Als de digitalisering in oktober nog steeds hapert, kan alsnog uitstel volgen.

De Eerste Kamer stemde dinsdag met een kleine meerderheid voor de motie van CDA-senator Theo Rietkerk. Dat betekent voor nu dat de Omgevingswet al over een half jaar ingaat.

Het laatste voorbehoud is een geactualiseerd onderzoek op verzoek van de senaat door het Adviescollege ICT-toetsing naar het Digitaal Stelsel Omgevingswet, het DSO. Dat wordt in oktober verwacht. In een eerder rapport in februari was het adviescollege kritisch over de inspanningen van het Rijk en medeoverheden om de technische mankementen van het DSO op te lossen. Als uit het nieuwe onderzoek blijkt dat de ICT-problemen nog altijd niet zijn opgelost, kan de senaat alsnog aan de noodrem trekken.

De Eerste Kamer wil dat minister De Jonge (volkshuisvesting en ruimtelijke ordening), eveneens uiterlijk in oktober, ook een overzicht van alle relevante voortgangsinformatie aanlevert, aangevuld met een eigen toets van de stabiliteit van het DSO.

DSO-software in testfase

Sinds eind april is niet meer aan de DSO-software gesleuteld en is de fase van ‘indringend ketentesten’ gestart. De senaat eist een betrouwbaar inzicht in de resultaten hiervan, en ook in de tijdelijke alternatieve maatregelen die de minister in petto heeft voor gemeenten die straks bij de inwerkingtreding nog niet naar de nieuwe DSO-software over hebben kunnen stappen.

Een groot deel van deze technische maatregelen moet nog worden opgeleverd. Gemeenten zouden dan voorlopig hun oude ICT-systemen kunnen blijven gebruiken.

Ja, mits-optie is binnen

Minister De Jonge – zelf bij de stemming aanwezig – heeft daarmee de door hemzelf begeerde ‘Ja, mits’-optie op zak. Gemeenten en medeoverheden hebben nu de duidelijkheid gekregen, waar De Jonge op aandrong. De inwerkingtreding op 1 januari staat nog steeds overeind.

Langer talmen is funest voor de besluitvorming over ontwikkelingsprojecten en de investeringsbeslissingen die hiermee zijn gemoeid, wierp De Jonge de Eerste Kamer eerder voor.

Slechts helft gemeenten heeft omgevingsplan

Spannend wordt het wel. Er is nog veel voorbereidingstijd nodig. Meer dan de helft van de gemeenten heeft nog niet met de DSO-software kunnen oefenen. Volgens de Aansluitmonitor zijn op dit moment 173 gemeenten in staat een omgevingsplan te publiceren, net iets minder dan de helft.

De koepels van gemeenten, provincies en waterschappen gaven eerder aan dat het DSO nog niet volledig werkt en dat daar nog veel voor moet gebeuren. Samen met het Rijk willen ze de vinger aan de pols houden. Ook de koepels willen echter nadrukkelijk vasthouden aan de inwerkingtreding van de wet begin 2023.

Nog één laatste weegmoment

Vanwege de haperende ICT wil de Eerste Kamer een laatste weegmoment inbouwen. De uitvoeringsproblemen in het brede veld van gemeenten, softwareleveranciers en projectontwikkelaars geven volop reden tot zorg. Intussen worden juist de professionals die in de praktijk met de wet moeten werken onvoldoende gehoord.

Eind juli verschijnt het eindrapport van Deloitte naar het DSO. In de medio juni verschenen tussenrapportage staan geen conclusies over de stabiliteit en de werking van het digitaal stelsel.

In september komt de minister ook nog met de resultaten van een enquête naar de ervaringen van overheden met hun implementatieopgaven.

Kritiek op motie

Een kritiekpunt van de senatoren van onder meer SP en PvdA/Groenlinks die tegen de motie van De Jonge’s partijgenoot Rietkerk stemden, is dat deze juist voor onduidelijkheid zorgt. Overheden moeten immers met twee scenario’s blijven werken: invoering per 1 januari, of toch nog uitstel maar dan op het laatste moment.

Ook Neprom, de brancheorganisatie van projectontwikkelaars, hekelt de ja-mits-oplossing, waardoor er pas in oktober duidelijkheid komt. Een termijn van twee of drie maanden zal bij marktpartijen en ook gemeenten tot onzekerheid leiden, want dat is te krap om de vergunningaanvragen en de ruimtelijke basis voor projecten goed en tijdig voor te kunnen bereiden. Hierdoor zullen woningbouwplannen worden vertraagd en uitgesteld.

Coalitiepartner D66 vindt de CDA-motie verwarrend en overbodig aangezien minister De Jonge zelf al verklaard heeft dat er aan de uitvoeringskant de zekerheid moet zijn dat er met het DSO geen ongelukken meer kunnen gebeuren, alvorens op 1 januari groen licht te kunnen geven.

Wantrouwen senatoren niet weg

Een deel van de Eerste Kamer is nog altijd wantrouwend of de minister wel een waarheidsgetrouw beeld geeft van het functioneren van het DSO. De argwaan kwam naar voren tijdens het debat met de minister over de inwerkingtreding twee weken terug. In de beslisnota bij de Kamerbrief waarin De Jonge zijn tijdlijn vóór de inwerkingtreding per 1 januari onderbouwt, is een stuk tekst weggelakt. Tot grote irritatie van een aantal senatoren, want het vorig jaar geïntroduceerde instrument van de beslisnota is juist bedoeld om de besluitvorming van ministers te kunnen volgen. De Jonge weigerde deze passages vrij te geven. Vanwege het vertrouwelijke karakter wil hij niet delen bij welke Kamerleden advies is ingewonnen. De motie van SP, GroenLinks en PvdA voor een ongelakte versie werd vorige week echter breed aanvaard.

De Eerste Kamer heeft het kabinet al vaker verweten dat het in de behandeling van de Omgevingswet te vaak onvolledige en onduidelijke informatie over met name het functioneren van het DSO heeft gegeven. De geheimzinnigheid rond de beslisnota is symptomatisch voor hoe minister De Jonge met het parlement omgaat, stelt de senaat. De hamvraag is dan ook of de Eerste Kamer straks in oktober over voldoende voortgangsinformatie zal beschikken voor een verantwoorde definitieve besluitvorming.

Minister De Jonge probeert intussen ook de ophef over de vermeende intimidaties vanuit het ministerie van BZK en de DSO-organisatie weg te nemen. Vorige week schreef hij in zijn antwoord op vragen vanuit de Tweede Kamer dat hem niet bekend is dat ambtenaren die het parlement moeten informeren over de voortgang van de Omgevingswet ‘vooraf gevraagd wordt of ze goed kunnen liegen’.

We blijven de ontwikkelingen volgen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.